วิจัยและอนุรักษ์
ศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อตรวจสอบคุณภาพน้ำเชื้อ และลักษณะตัวอสุจิของแมวดาว (Prionailurus bengalensis)วัดปริมาตรความจุของลูกอัณฑะ และรีดเก็บน้ำเชื้อจากแมวดาวเพศผู้ อายุ 1-5 ปี น้ำหนัก 2.7-5 กิโลกรัม จำนวน 12 ตัว ด้วยวิธีกระตุ้นกระแสไฟฟ้า (จำนวน 3 ครั้ง ครั้งละ 10 การกระตุ้น ขนาด 2-5 โวลต์)
ปัจจุบันเทคโนโลยีชีวภาพทางการสืบพันธุ์ ได้แก่ การตรวจสอบความสมบูรณ์พันธุ์ การผสมเทียม (artificial insemination; AI) การย้ายฝากตัวอ่อน (embryo transfer; ET) การปฏิสนธิภายนอกร่างกาย (in vitro fertilization; IVF) การฉีดตัวอสุจิ (intracytoplamic sperm injection; ICSI) การย้ายฝากนิวเคลียส (cloning/nuclear transfer; NT) การคัดเลือกเพศจากอสุจิ (sperm sexing) การปลูกถ่ายเนื้อเยื่อสืบพันธุ์ (tissue graft) ได้เข้ามามีบทบาทช่วยให้สัตว์ป่าสามารถสืบพันธุ์และ ตั้งท้องด้วยกระบวนการเลียนแบบธรรมชาติ
ละมั่งพันธุ์ไทย ละมั่งพันธุ์พม่า เนื้อทราย และกวางผา จัดเป็นสัตว์ป่าหายากใกล้สูญพันธุ์ของประเทศไทย และมีความสำคัญทางด้านการอนุรักษ์เป็นอย่างยิ่ง แต่ฐานข้อมูลเกี่ยวกับนิเวศวิทยาสถานภาพในธรรมชาติยังมีอยู่น้อยมากและเป็นข้อมูลที่ล้าสมัย ประชากรในสภาพการเพาะเลี้ยงประสบความสำเร็จในการเพาะขยายพันธุ์เป็นอย่างดี จนทำให้ปัจจุบันมีประชากรละมั่งสายพันธุ์พม่าและเนื้อทรายเพียงพอสำหรับการปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ
ประเทศไทยตั้งอยู่ในเขตร้อนและมีความหลากหลายทางชีวภาพสูง ทำให้เกิดความซับซ้อนทางชีวภาพที่เป็นเอกลักษณ์ของประเทศไทย แต่ในสภาวะปัจจุบันสัตว์ป่าถูกคุกคามจากภัยธรรมชาติ การถูกล่าจากผู้ล่าในธรรมชาติและมนุษย์ยังทำลายป่า จนบางชนิดได้สูญพันธุ์ไป และอีกหลายชนิดอยู่ในสภาวะใกล้สูญพันธุ์ ซึ่งรวมถึง “ชะนีที่ได้รับการกล่าวถึงว่าเป็นเสียงเรียกขานจากป่าที่อุดมสมบูรณ์” ด้วย เนื่องจากชะนีอาศัยอยู่บนป่าดิบชื้น หรือผืนป่าที่ยังไม่มีการบุกรุก มียอดไม้ต่อกัน ดังนั้นเราจึงไม่สามารถพบชะนีได้ในป่าผืนเล็กที่มีถนนตัดผ่านหรือสิ่งก่อสร้างขวางอยู่
เนื่องจากประเทศไทยตั้งอยู่ในตำแหน่งภูมิประเทศและภูมิอากาศ ซึ่งมีความเหมาะสมต่อการดำรงชีวิตไม่ว่าจะเป็นสัตว์หรือพืช ก่อให้เกิดความหลากหลายทางชีวภาพสูง ปัจจุบันได้มีการนำสัตว์หรือพืชมาศึกษาวิจัยกันมากขึ้นสัตว์จำพวกลิง เป็นกลุ่มหนึ่งที่มาศึกษากันมากทั้งในด้านพฤติกรรม และด้านการแพทย์ โดยนำลิงมาเป็นสัตว์ทดลองแทนการทดลองในมนุษย์ ทำการทดลองเกี่ยวกับโรคต่าง ๆ หาวิธีวินิจฉัยเพื่อรักษาโรคนั้นๆ อีกทั้งยังเป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปว่าสัตว์จำพวกลิง ชะนี และเอพ มีวิวัฒนาการร่วมกันกับมนุษย์
สัตว์ป่าตระกูลแมวทั่วโลกมีทั้งหมด 36 ชนิด ส่วนในประเทศไทยนั้นมีสัตว์ป่าตระกูลแมวทั้งหมด 9 ชนิด ได้แก่ เสือโคร่ง, เสือดาว, เสือดำ, เสือลายเมฆ, แมวดาว, เสือปลา, เสือไฟ, เสือกระต่าย, แมวลายหินอ่อน และแมวป่าหัวแบน
วัวแดง (Bos javanicus) ปัจจุบันมีสถานภาพใกล้สูญพันธุ์ยิ่งทั้งในระดับนานาชาติ และระดับชาติตามการจัดของ IUCN ปัจจุบันมีการกระจายอยู่ในประเทศพม่า ไทย ลาว เวียดนาม กัมพูชา ซาบา กาลิมันตัน ชวา และบาหลี ในประเทศไทยคาดว่ามีอยู่ประมาณ 470 ตัว
องค์การสวนสัตว์ในพระบรมราชปถัมป์มีส่วนงานทั้งหมด 16 หน่วยงาน มีสวนสัตว์ที่ได้เปิดทำการอย่างเต็มรูปแบบแล้วจำนวน 5 แห่งคือ สวนสัตว์ดุสิต สวนสัตว์เปิดเขาเขียว สวนสัตว์เชียงใหม่ สวนสัตว์นครราชสีมาและสวนสัตว์สงขลา ซึ่งปรัชญาการทำงานของสวนสัตว์ในยุคปัจจุบัน คือ 1. การพักผ่อนหย่อนใจและความบันเทิง 2. การศึกษา 3. งานด้านการอนุรักษ์ 4. งานวิจัย
ปัจจุบันนกมาคอว์และนกกระตั้วในสภาพธรรมชาติได้ลดจำนวนลงอย่างมากจนอยู่ในขั้นวิกฤตอย่างยิ่งยวด ประกอบกับพื้นที่ป่าสำหรับอยู่อาศัยของนกมาคอว์และนกกระตั้วถูกบุกรุกทำลายเป็นจำนวนมาก ซึ่งกลายเป็นปัญหาที่สำคัญต่อการอนุรักษ์พันธุ์นกมาคอว์และนกกระตั้ว สำหรับนกมาคอว์ได้ถูกจัดอยู่ในบัญชี หมายเลข 2 ในขณะที่นกกระตั้วได้ถูกจัดอยู่ในบัญชีหมายเลข 1 ตามอนุสัญญาว่าด้วยการค้าระหว่างประเทศ ชนิดสัตว์ป่าและพืชป่าที่จะใกล้สูญพันธุ์
กระจงควาย (Tragulus napu) ซึ่งเป็นสัตว์ป่าคุ้มครองตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2535 เนื่องจากที่อยู่อาศัยและที่หากินของกระจงถูกบุกรุก โดยกิจกรรมของมนุษย์ สวนสัตว์สงขลาเล็งเห็นถึงปัญหาดังกล่าวจึงจัดทำโครงการดังกล่าวเพื่อให้เกิดประโยชน์ในการอนุรักษ์และฟื้นฟูประชากรกระจงควายที่มีอยู่
พื้นที่ภายในสวนสัตว์นครราชสีมาและอุบลราชธานีมีสภาพพื้นที่หลายรูปแบบที่เหมาะสมต่อการดำรงชีวิตของสัตว์สะเทินและสัตว์เลื้อยคลานหลายชนิด อีกทั้งยังไม่เคยมีการสำรวจความหลากชนิดและความชุกชุมของสัตว์ดังกล่าวมาก่อน จึงเป็นที่น่าสนใจที่จะทำการศึกษาเพื่อเป็นข้อมูลพื้นฐานในการติดตามประชากรให้รู้ถึงสถานภาพของสัตว์กลุ่มนี้
สัตว์ป่านั้นนับวันมีจำนวนลดน้อยลง ดังนั้นข้อมูลต่างๆ ที่เกี่ยวข้องจึงมีค่าอย่างยิ่ง การจัดเก็บข้อมูลอย่างเป็นระเบียบจึงนับเป็นขั้นตอนสำคัญ ทำให้สามารถนำข้อมูลที่จัดเก็บรักษาไว้นั้นมาใช้ประโยชน์ได้ เพราะตัวอย่างของสัตว์ป่าหายากนั้นมีจำนวนไม่มากนัก หากไม่มีการเก็บข้อมูลประวัติอย่างเหมาะสม ก็จะทำให้ยากต่อการสืบค้นประวัติย้อนหลัง อีกทั้งไม่สามารถหาตัวอย่างมาทดแทนได้
สืบเนื่องจากองค์การสวนสัตว์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ ได้ดำเนินความพยายามที่จะเพาะขยายพันธุ์สัตว์ป่าหายากหลากหลายชนิด เพื่อเป็นการอนุรักษ์สัตว์ป่าในกรงเลี้ยง โดยมีความมุ่งหมายที่จะคงความหลากหลายทางชีวภาพและเพิ่มโอกาสของการปล่อยคืนสู่ธรรมชาติในอนาคต
การศึกษาลักษณะเส้นขนของสัตว์วงศ์กวาง (Family Cervidae) และวงศ์กระจง (Family Tragulidae) ในประเทศไทย ทั้งหมด 7 ชนิด ได้แก่ เก้งธรรมดา เก้งหม้อ กวางป่า ละมั่งทั้ง 2 สายพันธุ์ ได้แก่ละมั่งพันธุ์ไทยและพันธุ์พม่า เนื้อทราย กระจงเล็ก และกระจงควาย โดยศึกษารูปร่างภายนอก ของเส้นขน ลายเปลือกขน(cuticle) แกนขน (medulla) และพื้นที่หน้าตัดเส้นขน (cross section)
การจับคู่ผสมพันธุ์เสือไฟในกรงเลี้ยง ณ.สวนสัตว์สงขลา มีวัตถุประสงค์เพื่อการขยายพันธุ์และการอนุรักษ์ โดยวิธีการจับคู่ผสมพันธุ์ ขั้นตอนแรกเริ่มต้นโดยการสร้างกรงจำนวน 2 กรง ภายในคอกเพาะเลี้ยงจัดระบบนิเวศน์ภายใน เตรียมสัตว์ทดลองเพศผู้ 2 ตัว เพศเมีย 2 ตัว แล้วนำสัตว์ทดลองเทียบคู่ทั้ง 2 คู่ โดยเก็บข้อมูลจากการสังเกตพฤติกรรม การเป็นสัด ระยะเวลาเป็นสัด รอบการเป็นสัด และการตั้งท้อง
นกกระสาปากเหลือง (Mycteria cinerea) เป็นนกน้ำขนาดกลางถึงใหญ่ที่พบการอพยพมายังประเทศไทย ปัจจุบันได้รับผลกระทบจากปัญหาการลักลอบทำลายป่าและล่าเพื่อการค้า1, 2, 3 ส่งผลให้มีแนวโน้มของประชากรลดลงอย่างต่อเนื่อง จนมีสถานภาพเป็นชนิดพันธุ์ที่มีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (VU) ตามบัญชีแดงของสหภาพสากลว่าด้วยการอนุรักษ์ (IUCN)
จากการศึกษาพฤติกรรมการจับคู่ผสมพันธุ์ตะโขงในสภาพกรงเลี้ยงของสวนสัตว์นครราชสีมา จำนวน 7 ตัว (เพศผู้ 3 ตัว เพศเมีย 4 ตัว) พบพฤติกรรมออกเป็น 2 กลุ่ม คือ พฤติกรรมส่วนตัว และพฤติกรรมทางสังคม พบว่าพฤติกรรมส่วนตัว ได้แก่ พฤติกรรมการกินอาหาร พฤติกรรมการพักผ่อน พฤติกรรมการอาบแดด พฤติกรรมดำน้ำหลบซ่อนตัว พฤติกรรมการนอนเกยฝั่ง ส่วนพฤติกรรมทางสังคม ได้แก่ พฤติกรรมการก้าวร้าว พฤติกรรมเฝ้ารังไข่ ส่วนพฤติกรรมอื่นๆ ได้แก่ พฤติกรรมการเข้าคู่ พฤติกรรมการเกี้ยวพาราสี และพฤติกรรมการหวงอาณาเขต ไม่พบในส่วนเพาะเลี้ยง
จาการศึกษาการจับคู่ผสมพันธุ์ตุ๊ดตู่ในคอกเพาะเลี้ยงของสวนสัตว์นครราชสีมา การศึกษาพฤติกรรมของตุ๊ดตู่ในสภาพกรงเลี้ยง จำนวน 5 ตัว (เพศผู้ 3 ตัว และเพศเมีย 2 ตัว) พบทั้งพฤติกรรมส่วนตัว และพฤติกรรมทางสังคม พฤติกรรมส่วนตัว ได้แก่ พฤติกรรมการกินอาหาร พฤติกรรมการพักผ่อน พฤติกรรมการเคลื่อนที่ พฤติกรรมการแช่น้ำ พฤติกรรมการอาบแดด พฤติกรรมการปีนป่าย พฤติกรรมการหลบซ้อนตัว และพฤติกรรมการขับถ่ายไม่พบความแตกต่างทั้งสภาพ อุณหภูมิ ความชื้น ความเข้มแสง และความแตกต่างระหว่างเพศ ในสภาพคอกเพาะเลี้ยงของสวนสัตว์นครราชสีมา
สวนสัตว์เชียงใหม่มีพื้นที่ติดต่อกับอุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ – ปุย สภาพป่าเป็นป่าดิบแล้ง ป่าดิบเขา ป่าดิบชื้น ป่าสนเขา ป่าเต็งรัง และป่าเบญจพรรณ ทำให้มีความหลากหลายของชนิดของสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกและสัตว์เลื้อยคลานสูง แต่เนื่องจากปัจจุบันพื้นที่อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ – ปุย ได้ถูกเข้าไปใช้ประโยชน์โดยตรงจากนักท่องเที่ยวจำนวนมาก
ปัจจุบัน แรดขาวและแรดชนิดอื่นๆ เป็นสัตว์ที่มีจำนวนเหลืออยู่ในธรรมชาติไม่มากนักอีกทั้งอยู่ในสภาวะใกล้สูญพันธุ์เนื่องจากถูกล่าอย่างหนัก แรดในธรรมชาติจึงอยู่ในภาวะอันตรายถึงแม้ในปัจจุบันผลจากการดำเนินการต่างๆ เพื่อป้องกันการลักลอบล่าสัตว์จะส่งผลให้จำนวนประชากรแรดของภูมิภาคต่างๆ อยู่ในระดับที่คงที่
หน้า 1 จาก 3
