การศึกษาพฤติกรรม และความอยู่รอดของนกช้อนหอยขาวหลังปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ บริเวณสวนสัตว์เขาเขียว
การศึกษาพฤติกรรม และความอยู่รอดของนกช้อนหอยขาวหลังปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ บริเวณสวนสัตว์เปิดเขาเขียว เพื่อทำการประเมินความอยู่รอดของนกช้อนหอยขาวหลังปล่อยคืนสู่สภาพธรรมชาติ ทำการศึกษากิจวัตรประจำวัน โดยใช้การทดลองแบบ 4*3 factorial in completely randomized design และทำการศึกษาเปรียบเทียบแต่ละกิจวัตรในแต่ละช่วงเวลา และศึกษาเปรียบเทียบกิจวัตรการกิน การยืนพักผ่อน การเดิน หรือการบินในแต่ละช่วงเวลา โดยใช้แผนการทดลองสุ่มแบบสมบูรณ์ (Completely randomized design ; CRD) ทำการเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยโดยวิธี Duncan new’smultiple range test DMRT) จากผลการศึกษา พบว่านกช้อนหอยขาวแสดงกิจวัตรการหากินสูงที่สุด โดยมีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญยิ่งทางสถิติ (P<0.01) กับการยืนพักผ่อน การเดินและการบิน ส่วนช่วงเวลาที่แสดงกิจวัตร คือ เช้า กลางวันและเย็น จะมีค่าใกล้เคียงกันโดยมีความแตกต่างกันอย่างไม่มีนัยสำคัญยิ่งทางสถิติ (p>0.05) เมื่อเปรียบเทียบแต่ละกิจวัตรในแต่ละช่วงเวลาพบว่า นกช้อนหอยขาวจะแสดงกิจวัตรการหากิน และการเดินมีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทาสถิติ (p<0.05) ซึ่งกิจวัตรการหากินของนกจะแสดงในช่วงเวลาเช้ามากกว่าช่วงเวลากลางวันและ เย็น ส่วนกิจวัตรการเดิน นกจะแสดงในช่วงเวลาเย็นมากกกว่าช่วงเวลากลางวัน และเข้า นอกจากนี้ การแสดงกิจวัตรการยืนพักผ่อน และการบินนกจะแสดงออกมามีความแตกต่างกันอย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ p>0.05) โดยกิจวัตรการยืนพักผ่อนมีแนวโน้มว่าจะแสดงออกในช่วงเวลาเย็นมากกว่าเวลาเช้า และกลางวัน ส่วนกิจวัตรการบินมีแนวโน้มจะแสดงออกในช่วงเวลาเย็นมากกว่า กลางวัน และเช้า การวิเคราะห์สภาพถิ่นที่อยู่อาศัยหลังจากปล่อยนกช้อนหอยขาวคืนสู่ธรรมชาติ พบว่านกทั้งหมดได้ใช้ต้นจามรุรีเพียงต้นเดียวเป็นที่พักผ่อน สร้างรัง วางไข่ ฟักไข่ และเลี้ยงดูลูก การใช้ประโยชน์จากถิ่นที่อยู่อาศัยนกช่อนหอยชาวทั้งหมดจะใช้ต้นจามจุรีเป็นที่อยู่อาศัย และใช้อ่างเก็บน้ำบริเวณสวนพฤกษศาสตร์ของสวนสัตว์เปิดเขาเขียวเป็นแหล่งอาหาร การศึกษาพฤติกรรมทางสังคม พบว่าหลังจากปล่อยนกคืนสู่ธรรมชาติจำนวน 10 ตัว นกได้รวมกลุ่มพักอาศัยบนต้นไม้เดียวกัน และมีการจับคู่ผสมพันธุ์ในปีทีหนึ่ง 1 คู่ และปี่ที่สอง 3 คู่ นกสามารถเพิ่มจำนวนลูกนกได้ 5 ตัว เมื่อลูกนกโตก็ออกหาอาหาร และพักอาศัย ตลอดจนแสดงพฤติกรรมทางสังคมร่วมกับฝูงพ่อ-แม่นกได้ในสภาพธรรมชาติ การศึกษาพฤติกรรมการสืบพันธุ์ พบว่านกช้อนหอยขาวจะเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์เมื่ออายุประมาณ 2 ปี เพศผู้และเพศเมียมีลักษณะภายนอกคล้ายคลึงกันมากจนแยกไม่ออกว่าเพศใด นกมีการจับคู่ในปีแรก 1 คู่ ไข่ 2คู่ผสมพันธุ์กัน 3 คู่ ไข่ทั้งสิ้น 6 ฟอง ฟักออกเป็นตัวได้ทั้งหมด แต่รอดชีวิต 5 ตัว เนื่องจากลูกนกตกลงจากรัง 1 ตัวนกช้อนหอยขาวจะวางไข่เฉลี่ย 2 ฟอง ใช้เวลาไข่ประมาณ 3 วัน ใช้ระยะเวลากกไข่ประมาณ 18-20 วัน การกกไข่และเลี้ยงดูลูกนก พ่อแม่นกจะช่วยกันทั้งสองฝ่าย ลูกนกจะฝึกบิน และสามารถบินได้หลังจากขนขึ้นเต็ม ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ 1. เป็นการลดภาระค่าใช้จ่ายงบประมาณด้านค่าอาหาร การจัดสร้างเลี้ยง แรงงาน การดูแลรักษา 2. ทำให้ทราบถึงจำนวนประชากร การเคลื่อนย้ายถิ่นฐาน การทำกิจวัตรประจำวัน การวิเคราะห์สภาพถิ่นอาศัย การใช้ประโยชน์จากถิ่นอาศัย การติดตามตรวจสอบสุขภาพ พฤติกรรมทางสังคม พฤติกรรมการสืบพันธุ์ การเลือกชนิดอาหารในธรรมชาติ การติดตามดูหลังจากปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ 3. การเพิ่มความหลากหลายทางชีวภาพของนกน้ำให้แก่สวนสัตว์เขาเขาเขียว คณะทำวิจัย 1. นางสาวรัชนี จันทร์เพชร 2.นายสุริยา แสงพงศ์ 3.นายหัสดินทร์ สัจจะบุตร 4.นายศรีศักดิ์ สุขชุ่ม 5. นางนาวกนกวรรณ อยู่เย็น จากงานวิจัยสวนสัตว์เปิดเขาเขียว เอื้อเฟื้อข้อมูลงานวิจัย